Poliklinikte lazer kararının eşiğindeki hastaların en sık sorduğu sorulardan biri şu: “Lazer olursam gözüm kuruyacak mı?” Bunu özellikle gün boyu ekran başında çalışanlardan ve yıllardır lens kullananlardan duyuyorum; çoğu zaten “gözüm şimdiden kuruyor” diyor ve lazerin bunu daha da kötüleştirmesinden çekiniyor.
Kısa cevabım şu: lazer sonrası göz kuruluğu çoğu gözde geçici bir dönemdir, bir kısmında uzar ve kimde uzayacağına dair ipuçlarını ameliyattan önce kısmen görebiliriz. Risk sıfırlanamaz, yönetilir. Bu sayfa sizi korkutmak için yazılmadı; “şu yöntemde kuruluk olmaz” demek için de yazılmadı. Elimdeki çalışmaları, ne ölçtüklerini ve nerede birbirleriyle çeliştiklerini olduğu gibi aktaracağım.
Kısa cevap: kuruluk beklenir, ama çoğu zaman geçicidir
Lazer göz yüzeyini neden etkiler?
Kornea sinirleri gözyaşı salgısını ve göz kırpma refleksini yönetir; lazer işlemi bu sinirlerin bir bölümünü etkiler. Bir derlemeye göre LASIK sonrası kuruluğun başlıca nedeni, flep açılırken oluşan kornea sinir kaybıdır; sonuçta sulu ve yağlı gözyaşı salgısı ile müsin (gözyaşının göz yüzeyine tutunmasını sağlayan madde) azalır.[1] SMILE’ın sinirleri daha az etkilediği ve kornea duyarlılığını daha iyi koruduğu bildirilmiş; ancak şikâyet ve gözyaşı ölçümlerindeki farklar çalışmalar arasında tutarlı değil.[2]
“Kuru göz” aslında üç ayrı şey olabilir
- Yanma, batma, yabancı cisim hissi: sizin hissettiğiniz şikâyet.
- Gün içinde dalgalanan bulanıklık: sabah net, akşam ya da ekran başında bulanık görme.
- Muayenede ölçülen yüzey bulgusu: gözyaşı tabakasının çabuk bozulması, yüzeyde boyanma.
Bu üçü her zaman birlikte gitmez. Bir derlemede, tek bir belirtinin ya da bulgunun tanıyı koydurmadığı ve belirtilerle bulguların çoğu zaman birbiriyle uyuşmadığı vurgulanıyor.[3]
Kuruluktan söz ederken hangisini kastettiğinizi muayenede ayırmak gerekir: his, dalgalanan görme ve ölçüm ayrı ayrı sorulur. Aynı kelime üç farklı durumu anlatıyor olabilir.
Ne kadar sürer? Zaman çizgisi
Süre; çalışmaya, yönteme ve neyin ölçüldüğüne göre değişiyor. Aşağıda çalışmaların bildirdiğini olduğu gibi veriyorum, tek bir “bu kadar gün” sayısı vermiyorum.
İlk günler ve ilk haftalar
LASIK ve PRK uygulanan 326 hastanın ağrı seyrini izleyen prospektif bir çalışmada, klinik olarak anlamlı göz ağrısı 94 hastada (%28,8) hiç görülmemiş, 143 hastada (%43,9) yalnızca ameliyat sonrası 1. günde görülmüş, 59 hastada (%18,1) ise 3. ya da 6. ayda sürmüş.[4] Bu çalışma kuruluğu değil ağrıyı ölçüyor; yine de en zor dönemin ilk gün olduğunu gösteriyor. LASIK sonrası belirti ve bulguların genellikle yaklaşık 1 ay sürdüğü bildirilmiş.[1] Flep menteşe yönüne göre iki gruba ayrılan 35 hastalık küçük bir çalışmada, boyanma ölçütüyle tanımlanan kuru göz 1. haftada gruplarda sırasıyla 17’de 8 (%47,06) ve 17’de 9 (%52,94) oranında görülmüş.[5]
1-3. ay: çoğu hastada toparlanma
Aynı hastanın bir gözüne LASIK, diğerine PRK uygulanan 34 hastalık (68 göz) randomize çalışmada, her iki yöntemde de kuruluk şikâyeti, görme dalgalanması ve yabancı cisim hissi 1., 3. ve 6. aylarda ameliyat öncesine göre artmış.[6] Gözyaşı parametrelerini izleyen 24 gözlük bir seride ise ölçümlerin (boyanma hariç) ameliyattan sonra kötüleştiği, 3 ila 9 ay içinde ameliyat öncesi düzeylere döndüğü görülmüş.[7] Lenticule extraction derlemesi de erken dönemde kötüleşmenin ardından toparlanmanın genellikle 3-6 ay içinde olduğunu özetliyor.[2]
Yukarıdaki menteşe çalışmasında kuru göz 3. ayda gruplarda 16’da 4 (%25) ve 17’de 3 (%17,65), 6. ayda ise 16’da 2 (%12,50) ve 17’de 6 (%35,29) bulunmuş.[5] Küçük bir çalışma ve iki grup arasındaki seyir farklı; bu yüzden tek bir yüzdeye bağlanmıyorum.
6. aydan sonra süren şikâyet: ne anlama gelir?
Randomize çalışmada şikâyetler 12. ayda ameliyat öncesi düzeye dönmüş.[6] Kronik kuru göz 143 kişilik bir seride 12. ayda PRK’de %5,0, LASIK’te %0,8 oranında bildirilmiş; ameliyat öncesi Schirmer testi (gözyaşı miktarı ölçümü) düşük olanlarda kronikleşme daha olası bulunmuş.[8] LASIK veya PRK uygulanan 25.317 hastada klinik olarak anlamlı kuru göz 1518 gözde (%6,0) gelişmiş; özet bu oranın hangi zamanda ölçüldüğünü belirtmiyor.[9] Bir yıldan uzun süren şikâyetin küçük bir hasta grubunda görüldüğü bildirilmiş.[1]
Uzayan şikâyetin bir bölümü “kuruluk” değil, sinir kaynaklı ağrıdır. Bu durum düşük sıklıkta görülen, az tanınan bir komplikasyon olarak tanımlanıyor; kronik nöropatik göz ağrısı olan 23 hastada, ortalama 4,83 yıl arayla yapılan iki muayenede kuruluk anketi (OSDI) puanları düzelmiş.[10] Kornea sinir ağı ise ortalama 13 yıllık takipte bile ameliyatsız gözlere göre daha seyrek kalmış: ana sinir yoğunluğu LASIK’li gözlerde 9,15, ameliyatsız gözlerde 11,75 sinir/mm². Bu yapısal bir bulgu, şikâyet ölçülmemiş.[11]
| Dönem | Beklenen şikâyet | Ne yapılır |
|---|---|---|
| 1. gün - 1. hafta | Yanma, batma, ağrı; ilk gün en belirgin[4] | Verilen damla programı uygulanır. SMILE Pro'da iki ayrı damlayı 1 ay kullanırsınız ve ilk kontrol ertesi gün; No Touch'ta steroid damla 3 ay, suni gözyaşı 6 ay, ilk kontrol 5. gün (benim uyguladığım). |
| İlk ay | Belirti ve bulgular genellikle yaklaşık 1 ay sürer[1] | Değişkenlik gösterir; kontrolde yüzey bakılır. 1. ay kontrolünde görmeye, kalan numaraya ve göz yüzeyine bakarım. |
| 1-6. ay | Toparlanma sürer; çalışmaya göre 3-9 ay[2][7] | Değişkenlik gösterir. |
| 6-12. ay | Randomize çalışmada başlangıç düzeyine dönüş[6]; küçük bir kısımda kronik kuruluk[8] | Süren şikâyet muayenede ölçülür. |
| 12. aydan sonra | Küçük bir hasta grubunda süren şikâyet[1] | Bu dönem için sağlam oran bulamadım; değişkenlik gösterir. |
Ne zaman muayeneye dönmek gerekir?
- Görmenizde ani bir düşüş ya da bulanıklık
- Düzelmek yerine artan ağrı
- Belirgin ışık hassasiyeti
- Belirgin kızarıklık ya da akıntı
Bunlardan biri varsa planlı kontrol gününü beklemeyin, aynı gün başvurun. Bu liste genel güvenlik uyarısıdır. Kontrol takvimim yönteme göre değişiyor: SMILE Pro'da 1. gün, 1. hafta, 1. ay, 6. ay ve 1. yıl; No Touch'ta 5. gün (koruyucu lens çıkarılırken), 1. ay, 3. ay ve 6. ay (benim uyguladığım). Her kontrolde görmeye, kalan numaraya ve göz yüzeyine bakarım.
İlk haftalarda yanma ve batma sık görülür ve çoğu zaman beklenen seyrin parçasıdır. Önemli olan şikâyetin yönüdür: azalıyorsa yoldasınız, artıyorsa ya da yukarıdaki işaretlerden biri varsa beklemeyin.
Ölçüm ile his aynı şey değil
Gözyaşı kırılma zamanı ne ölçer, OSDI ne ölçer?
Gözyaşı kırılma zamanı, göz kırptıktan sonra gözyaşı tabakasının kaç saniye sonra bozulmaya başladığını ölçer; bu bir muayene ölçümüdür. OSDI ise hastanın kendi şikâyetini puanladığı bir ankettir. Biri gözün yüzeyine, diğeri sizin hissettiğinize bakar.
Yöntemler arası karşılaştırma: literatür ne diyor, ne demiyor?
SMILE ile femtosaniye LASIK’i karşılaştıran 18 çalışmalık bir meta-analizde gözyaşı kırılma zamanı SMILE lehine 3. ayda 3,267 saniye, 6. ayda 3,320 saniye daha uzun bulunmuş; OSDI puanları SMILE’da biraz düşük olmuş ama fark istatistiksel olarak anlamlı olmamış.[12] Yani ölçümde fark var, hissedilen şikâyette kanıtlanmış bir fark yok. Bu bulguyu yöntem sayfamda da kullandım: SMILE yönteminin kimlere uygun olduğu ve sınırları.
Bir başka meta-analiz (14 çalışma) farklı bir tablo çiziyor: gözyaşı kırılma zamanındaki azalma LASIK için anlamlı (SMD −0,3; güven aralığı −0,53 ile −0,08), SMILE için anlamlı değil (SMD −0,34; güven aralığı −0,95 ile 0,27), PRK için de anlamlı değil (SMD −0,11; güven aralığı −0,29 ile 0,08). SMILE’ın nokta tahmini LASIK’inkinden küçük değil; güven aralığı geniş olduğu için anlamlılığa ulaşmamış.[13]
PRK’de veri karışık. Prospektif çalışmada uzayan göz ağrısı PRK ile LASIK’e göre daha olası bulunmuş (olasılık oranı 2,73; güven aralığı 1,29-5,77).[4] 13.319 hastalık bir seride PRK uygulananlar 3. ayda kuruluk artışı bildirmeye daha yatkın olmuş.[14] Kronik kuru göz de PRK’de %5,0, LASIK’te %0,8 ile PRK aleyhine olmuş.[8] Oysa LASIK veya PRK sonrası kuru göz gelişen 25.317 hastanın grubunda LASIK oranı daha yüksek çıkmış (%52,4 ve %38,7).[9]
Bu çalışmalar aynı yöne bakmıyor. Biri SMILE’ı gözyaşı ölçümünde öne çıkarıyor, anket aynı şeyi söylemiyor; bir diğerinde gözyaşı kırılma zamanındaki azalma LASIK’te anlamlı, SMILE’da anlamlı değil; PRK’de bazı çalışmalar daha fazla şikâyet, bazıları farklı bir tablo gösteriyor. Çalışma tasarımları, hasta grupları ve kuruluğu tanımlama biçimleri farklı.
Hiçbir yöntem için kuruluğun olmayacağını vaat edemem. Seçim, göz yüzeyi, kornea kalınlığı ve numara birlikte değerlendirilerek yapılır. Numaranın ameliyat sonrası seyri için ayrıca Lazer sonrası numara geri gelir mi? yazıma bakabilirsiniz; orada da yöntemler arası çelişen veriyi aynı biçimde ele aldım.
Yöntemleri yan yana görmek isterseniz karşılaştırmaya bakın.
LASIK, SMILE ve PRK’yi karşılaştırın →“Ölçümde fark” ile “benim hissettiğim fark” ayrı sorulardır. Yöntem seçimini yalnız tek bir ölçüme ya da tek bir çalışmaya dayandırmıyorum.
Ameliyattan önce kendinize sorabileceğiniz 6 soru
1. Gözünüz ameliyattan önce zaten kuru mu?
Yanma, batma, sabahları gözün yapışması, gün sonu yorgunluk: bunlar en güçlü ipucudur. LASIK uygulanan 24 kişilik bir izlemde 9. ayda kronik kuruluğa gidenlerin ameliyat öncesi Schirmer değerleri daha düşüktü.[7] Başka bir seride ameliyat öncesi düşük Schirmer değeri hem PRK’de hem LASIK’te, yüksek boyanma puanı ise LASIK’te kronik kuruluğu öngörmüş.[8] Uzayan ağrı çalışmasında ameliyat öncesi lubrikan damla kullanımı (olasılık oranı 2,41) ve daha yüksek göz belirti puanı (olasılık oranı 1,11) ilişkili bulunmuş.[4] Öte yandan 13.319 hastalık bir seride ameliyat öncesi şikâyeti daha fazla olanlar, ameliyat sonrası şikâyet puanında daha çok iyileşme bildirmiş;[14] yani “başlangıçta kuru olan kötü sonuç alır” tek yönlü okunmamalı.
Ne yapılabilir? Derlemeler ameliyat öncesi göz yüzeyinin değerlendirilip düzeltilmesini anahtar adım sayıyor.[3] Ağırsa önce yüzeyi tedavi eder, ölçümleri sonra tekrarlarım. Blefarit (göz kapağı kenarı iltihabı) varsa önce onun iyileşmesini beklerim.
2. Kontakt lens kullanıyor musunuz, kaç yıldır, günde kaç saat?
1.849 lazer adayında %44,9’unun lens kullanım öyküsü vardı; lens kullananlarda kuru göz oranı %54,1, kullanmayanlarda %35,2 bulundu (olasılık oranı 2,17; güven aralığı 1,77-2,65).[15] 13.319 hastalık seride de lens kullananların ameliyat öncesi kuruluk şikâyeti daha kötüydü.[14] Ancak ameliyat sonrası kuru göz gelişeceğini öngörme konusunda veri tutarsız: 25.317 hastalık seride kuru göz gelişen grupta yumuşak lens kullanıcısı oranı daha düşüktü (%40,6 ve %45,5).[9] Lens korneanın şeklini geçici olarak değiştirdiği için muayeneden önce bırakılması istenir; genel yönerge olarak yumuşak lenste en az 1 hafta, sert (gaz geçirgen) lenste 3 hafta. Benim uyguladığım süreler: yumuşak lensi ölçümden 5 gün, sert (gaz geçirgen) ya da torik lensi 2 hafta önce bırakmanızı ve ameliyata kadar yeniden takmamanızı isterim.
3. Gün içinde ekran başında kaç saat geçiyor?
Bu konuda lazer sonrasına özgü sağlam veri bulamadım. Genel olarak ekran kullanımı, göz kırpma anomalileri yoluyla özellikle buharlaşmaya bağlı kuru gözle ilişkilendiriliyor ve önceden kuru göz bulunması bu tabloyu kötüleştiren bir etken olarak ele alınıyor.[16] Yani ekran süreniz lazer kararını tek başına belirlemez, ama muayenede mutlaka sorarım.
4. Hangi ilaçları kullanıyorsunuz?
Antihistaminikler, beta blokerler, antipsikotikler, antidepresanlar ve izotretinoin kuru gözle ilişkilendirilen ilaçlar arasında sayılıyor.[17] Bu genel bir bilgi; lazere özgü bir risk oranı vermiyorum. İlacı kendi başınıza bırakmayın; kullandığınız her ilacı muayenede hekiminize söyleyin.
5. Cinsiyet, yaş, hormonal dönem ve sistemik hastalıklar
25.317 hastalık seride kuru göz gelişen grup daha yaşlıydı ve kadın oranı daha yüksekti (%48,5 ve %44,8).[9] 13.319 hastalık seride kadınlarda 3. ayda şikâyet artışı erkeklere göre daha fazlaydı.[14] Menopoz, adet döngüsü değişimleri, doğum kontrol hapı kullanımı ve tiroide bağlı göz hastalığı genel olarak kuru gözle ilişkili hormonal etkenler arasında sayılıyor;[18] bunların lazer sonrası kuruluğa etkisine dair sayı vermiyorum. Gebelikte ve emzirme döneminde lazer yapılmaz.
Otoimmün hastalıklarda (romatoid artrit, lupus gibi) iyi kontrol altındaki hastaların lazer için aday olabileceği, primer Sjögren sendromunun ise bunun dışında tutulduğu bildirilmiş.[19] Diyabet için lazer sonrası kuruluğa özgü sağlam kaynak bulamadım.
6. Daha önce göz yüzeyi sorununuz oldu mu?
Kapak kenarı iltihabı (blefarit), meibomian bezi disfonksiyonu (göz kapağındaki yağ bezlerinin yetersizliği) ya da alerji öykünüz varsa mutlaka söyleyin. Bu durumların lazer sonrası kuruluğu ne kadar artırdığına dair oran veren bir kaynak bulamadım. Derlemelerde meibomian bezi disfonksiyonunun yönetimi tedavinin bileşenleri arasında, ameliyat öncesi yüzey optimizasyonu ise anahtar adım olarak geçiyor.[1][3]
Muayenede bu sorular şu ölçümlerle yanıtlanır: gözyaşı kırılma zamanı, yüzeyde boyanma, gözyaşı miktarı (Schirmer), OSDI anketi ve kapak kenarı muayenesi. Kornea haritası (topografi) ve kalınlık ölçümü bunların yanında yapılır. Bu yazıda kaynaklı bir eşik değeri vermiyorum.
Ameliyatı erteleme eşiğim: gözyaşı kırılma zamanı 5 saniyenin altında ve Schirmer testi 5 milimetrenin altında çıkarsa o gözü ayrıca değerlendiririm; bu, ameliyatın otomatik iptali değil, önce tedavi ve yeniden ölçüm demektir. Bu değerler benim klinik eşiğim; bunları herkes için geçerli tek bir kesme noktası olarak sunmuyorum.
Sizin göz yüzeyiniz bu ölçütlerde nerede? Birkaç soruyla ön değerlendirme yapın.
Ücretsiz uygunluk değerlendirmesini başlatın →Kuruluk yaşarsanız ne yapılır?
Genel yaklaşım
Derlemelerde sayılan seçenekler arasında gözyaşı takviyeleri, anti-inflamatuvar tedaviler, kapak bezi bakımı, merhem ve gözü örtme, gözyaşı kanalı tıkaçları ve otolog serum bulunuyor.[1] Kornea sinir iyileşmesini ve yüzey dengesini hedefleyen ilaç stratejilerini inceleyen bir sistematik derlemede 7 randomize çalışma (n = 484) bulunmuş; yazarlar kanıtın sınırlı olduğunu belirtiyor.[20] Ortam ve ekran alışkanlıkları da bu planın parçası. Seçenekler vardır, seçim hekim kararıdır. Hangi damlayı, hangi sıklıkta ve ne kadar süre kullanacağınızı kontrolde gözünüzün durumuna göre birlikte belirleriz.
Uzun süren kuruluk neden ciddiye alınmalı, ama paniğe gerek yok
Lazer sonrası göz yüzeyi ağrısı, kuru gözden ayrı bir tablo olarak ele alınıyor ve anormal sinir yenilenmesi ya da sinir hassasiyetiyle ilişkilendiriliyor.[1] Düşük sıklıkta görülüyor ve az tanındığı için geç kalınabiliyor.[10] Bu yüzden şikâyetiniz giderek artıyorsa ya da damlalarla kontrol altına alınamıyorsa söylemeniz önemli. Tanımak, çoğu zaman yönetimin ilk adımıdır.
Bu riski bilerek ameliyat olan hastaların çoğu için tablo neden kabul edilebilir düzeyde kalıyor? Çünkü çalışmalarda kuruluk çoğunlukla geçici bir dönem olarak görülüyor: randomize çalışmada şikâyetler 12. ayda ameliyat öncesi düzeye dönmüş,[6] 143 kişilik seride kronik kuru göz PRK’de %5,0, LASIK’te %0,8 oranında kalmış.[8] Ama bu, sizin gözünüzde olmayacağı anlamına gelmez. Bu yüzden riski ameliyat öncesi ölçerek, ameliyat sonrası izleyerek yönetiyoruz.
Kuruluk lazerden vazgeçirmeli mi?
Ne zaman ertelemek ya da başka yöntem düşünmek mantıklı?
Belirgin kuru göz ya da aktif göz yüzeyi hastalığı varsa, önce tedavi etmek ve ölçümleri tekrarlamak mantıklıdır; derlemeler de dikkatli hasta seçimi ve ameliyat öncesi yüzey düzeltmesini öneriyor.[1][3] Lazer uygun değilse kornea dokusuna dokunmayan seçenekler (ör. göz içi lens implantı) var; bunların kendi uygunluk koşulları ve kendi riskleri olduğundan ayrı değerlendirilir: lazer uygun değilse alternatifler.
Karar önce ölçümle, sonra sizinle birlikte verilir. Yukarıdaki soruları kendiniz yanıtlamak iyi bir başlangıç; kesin değerlendirme yüz yüze muayenede yapılır. Daha fazlası için Dr. Güreser’in deneyimi sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Çalışmalar arasında fark var. Bir derlemede LASIK sonrası belirti ve bulguların genellikle yaklaşık 1 ay sürdüğü, lenticule extraction (SMILE ağırlıklı) derlemesinde ise toparlanmanın genellikle 3-6 ay içinde olduğu bildirilmiş. 34 hastalık randomize bir çalışmada şikâyetler 12. ayda ameliyat öncesi düzeye dönmüş. Küçük bir kısımda 1 yıldan uzun sürebilir. Kontrol takvimim yönteme göre değişiyor: SMILE Pro'da 1. gün, 1. hafta, 1. ay, 6. ay ve 1. yıl; No Touch'ta 5. gün (koruyucu lens çıkarılırken), 1. ay, 3. ay ve 6. ay (benim uyguladığım). Her kontrolde görmeye, kalan numaraya ve göz yüzeyine bakarım.
Kesin değil, ama geçici bir kuruluk dönemi çoğu çalışmada bildiriliyor. LASIK veya PRK uygulanan 25.317 hastalık bir seride klinik olarak anlamlı kuru göz 1518 gözde (%6,0) gelişmiş. Ölçümde görülen değişiklik ile hissettiğiniz şikâyet de aynı şey değil. İhtimal sıfırlanamaz; ameliyat öncesi değerlendirmeyle yönetilir.
Bu muayenede ölçülerek karar verilir. Belirgin kuruluk ya da aktif göz yüzeyi hastalığı varsa genellikle önce yüzey tedavi edilir; derlemelerde ameliyat öncesi göz yüzeyinin değerlendirilip düzeltilmesi anahtar adım sayılıyor. Zaten kuru gözünüz olması otomatik olarak “lazer olamazsınız” demek değildir, ama ölçüm gerekir.
Veri tutarsız. 1.849 lazer adayında lens kullananlarda kuru göz oranı %54,1, kullanmayanlarda %35,2 bulunmuş. Buna karşılık 25.317 hastalık seride ameliyat sonrası kuru göz gelişen grupta yumuşak lens kullanıcısı oranı daha düşük çıkmış (%40,6 ve %45,5). Lensi ne kadar önce bırakacağınızı muayenede söylerim.
Literatür net değil. SMILE ile femtosaniye LASIK’i karşılaştıran 18 çalışmalık meta-analizde gözyaşı kırılma zamanı 3. ayda SMILE lehine 3,267 saniye daha uzun, ama şikâyet anketinde (OSDI) fark anlamlı değil. Hiçbir yöntem için kuruluğun olmayacağını vaat edemem. Seçimi yöntem değil, göz yüzeyiniz, kornea kalınlığınız ve numaranız birlikte belirler.
Ani görme düşüşü, düzelmek yerine artan ağrı, belirgin ışık hassasiyeti, belirgin kızarıklık ya da akıntı varsa kontrol gününü beklemeyin, aynı gün başvurun. Hafif yanma ve batma ilk haftalarda sık görülür; yine de giderek artıyorsa haber verin. Kontrol takvimim yönteme göre değişiyor: SMILE Pro'da 1. gün, 1. hafta, 1. ay, 6. ay ve 1. yıl; No Touch'ta 5. gün (koruyucu lens çıkarılırken), 1. ay, 3. ay ve 6. ay (benim uyguladığım). Her kontrolde görmeye, kalan numaraya ve göz yüzeyine bakarım.
Kaynakça
- Toda “Dry Eye After LASIK.” Invest Ophthalmol Vis Sci, 2018. PMID 30481814
- Chen ve ark. “Keratorefractive Lenticule Extraction (KLEx) Surgeries and Dry Eye: A Narrative Review of Predominantly Small Incision Lenticule Extraction-Based Evidence.” Current Eye Research, 2026. PMID 42847128
- Nair ve ark. “Refractive surgery and dry eye - An update.” Indian J Ophthalmol, 2023. PMID 37026241
- Kang ve ark. “Ocular Symptoms After Refractive Surgery.” JAMA Ophthalmology, 2026. PMID 42424051
- De Paiva ve ark. “The incidence and risk factors for developing dry eye after myopic LASIK.” Am J Ophthalmol, 2006. PMID 16490488
- Murakami ve ark. “Prospective, randomized comparison of self-reported postoperative dry eye and visual fluctuation in LASIK and photorefractive keratectomy.” Ophthalmology, 2012. PMID 22892151
- Konomi ve ark. “Preoperative characteristics and a potential mechanism of chronic dry eye after LASIK.” Invest Ophthalmol Vis Sci, 2008. PMID 18172089
- Bower ve ark. “Chronic dry eye in photorefractive keratectomy and laser in situ keratomileusis: Manifestations, incidence, and predictive factors.” J Cataract Refract Surg, 2015. PMID 26796443
- Shehadeh-Mashor ve ark. “Risk Factors for Dry Eye After Refractive Surgery.” Cornea, 2019. PMID 31567630
- Valencia-Sandonís ve ark. “Long-Term Evolution of Chronic Neuropathic Ocular Pain and Dry Eye Following Corneal Refractive Surgery.” Journal of Clinical Medicine, 2025. PMID 40648779
- García-González ve ark. “Long-term corneal subbasal nerve plexus regeneration after laser in situ keratomileusis.” J Cataract Refract Surg, 2019. PMID 31029474
- Chen KY, Chan HC, Chan CM. “How Effective is Keratorefractive Lenticule Extraction Surgery (KLEx) in Reducing Dry Eye Outcomes Compared to LASIK?: A Systematic Review and Meta-analysis.” Journal of Refractive Surgery, 2025. PMID 40778870
- Sambhi ve ark. “Dry eye after refractive surgery: a meta-analysis.” Can J Ophthalmol, 2020. PMID 31712000
- Schallhorn ve ark. “Effect of Gender and Procedure on Patient-Reported Dry Eye Symptoms After Laser Vision Correction.” Journal of Refractive Surgery, 2019. PMID 30855093
- Li ve ark. “A Multicenter Study of the Prevalence of Dry Eye Disease in Chinese Refractive Surgery Candidates.” Ophthalmic Research, 2021. PMID 32485706
- Mehra ve ark. “Digital Screen Use and Dry Eye: A Review.” Asia Pac J Ophthalmol (Phila), 2020. PMID 33181547
- Leonardi ve ark. “Drug-Induced Periocular and Ocular Surface Disorders: An EAACI Position Paper.” Allergy, 2025. PMID 41025570
- Gorimanipalli ve ark. “Hormones and dry eye disease.” Indian J Ophthalmol, 2023. PMID 37026259
- Chen ve ark. “Refractive surgery for the patient with autoimmune diseases.” Curr Opin Ophthalmol, 2020. PMID 32412958
- Alamoudi ve ark. “Neuroprotective and anti-inflammatory strategies for corneal nerve regeneration and ocular surface stability after corneal refractive surgeries: systematic review.” J Cataract Refract Surg, 2026. PMID 41805651
Göz yüzeyinizin nerede olduğunu ölçelim.
Kuruluk riskiniz muayenede ölçülerek netleşir. Önce ücretsiz uygunluk değerlendirmesiyle başlayabilirsiniz.